Choose fontsize:
Witamy, Gość. Zaloguj się lub zarejestruj.
 
  W tej chwili nie ma nikogo na czacie
Strony: 1   Do dołu
  Drukuj  
Autor Wątek: Sefer ha-Bahir (hebr. Księga Kabalistyczna)  (Przeczytany 4237 razy)
0 użytkowników i 1 Gość przegląda ten wątek.
Michał-Anioł
między niebem a piekłem
Moderator Globalny
Ekspert
*****
Płeć: Mężczyzna
Wiadomości: 1338


Nauka jest tworem mistycznym i irracjonalnym



Michał Anioł
Zobacz profil WWW
« : Grudzień 09, 2010, 23:53:04 »


Księga Światła Ukrytego    fragm.I

Sefer ha-Bahir

 

 

1. Rabbi Nachunia ben Ha-Kana[1] rzekł: pewien werset powiada: Teraz nie widzę światła jasności[2], ono jest w chmurach. (Hi 37.23), natomiast inny werset: ciemność uczynił Swoją zasłoną[3]  i obłok i mgła spowijają Go (Ps 97.2). [Pojawia się więc] sprzeczność, jednak dochodzi werset trzeci i rozstrzyga między nimi[4]: Za twoją sprawą nawet ciemność nie zaciemni, a jak dzień zajaśnieje noc. Ciemność tym samym co światło (Ps 139.12)[5].

 

2. Zapytał rabbi Baruchja[6]: co znaczą słowa: A ziemia była tohu i bohu? (Rdz 1.2) Co to znaczy była? [Znaczy], że od razu była tohu. Co to jest tohu? Rzecz, która jest miejscem synów człowieczych. A co to jest bohu?  Niczym innym jak tohu, które było obróciło się w bohu. Więc co to znaczy bohu? Rzecz, która jest realna, bo napisano: bohu to bo hu – w nim ono[7].

 

3. Dlaczego Tora zaczyna się od [litery] bet? I czemu nazywa się Torę  Błogosławieństwem? Bo powiedziano: Błogosławieństwo Jhvh wypełni Morze i Południe posiądzie (Pwt 33.23). Morze oznacza Torę, ponieważ powiedziano: rozleglejsza jest od morza (Hi 11.9).Co oznacza: Błogosławieństwo Jahwe wypełni, jak nie to, że wypełni każde miejsce. Jak powiedziano: „bet jest językiem błogosławieństwa”. Tak jak mówi się: bereszit, początek, a nie ma początku innego, jak mądrość[8]. Bo powiedziano: Początkiem jest mądrość, bojaźń Jhvh (Ps 111.10)[9]. Mądrością jest tylko błogosławieństwo, bowiem powiedziano: błogosławił Elohim Salomonowi (1Kr 5.26) i napisano: Jhvh dał mądrość Salomonowi[10]. Przykładem jest król[11], który ożenił córkę z synem, dał mu ją podczas wesela i powiedział mu: rób z nią, co chcesz[12].

 

4. Dlaczego słowo „błogosławieństwo” pochodzi od „On błogosławiony”, a nie od słowa „kolano”[13], skoro napisano: ponieważ dla mnie zegnie się wszelkie kolano (Iz 45.23). Miejsce, które zgina wszelkie kolano. Podobieństwo: przypomina to tych[14], którzy zabiegają o widzenie oblicza króla, a nie wiedzą, gdzie jest jego dom. Najpierw pytają, gdzie dom króla, a potem pytają, gdzie król[15]. Dlatego jest: ponieważ dla mnie zegnie się wszelkie kolano - nawet najwyższych - złoży przysięgę wszelki język (Iz 45.23)[16].

 

5. Usiadł rabbi Rachumaj[17] i wyłożył: Co oznacza werset: I błogosławieństwo Jhvh wypełni Morze i Południe posiądzie (Dt 33.23) jak nie to, że „bet” zawsze jest znakiem błogosławieństwa. Ponieważ On jest Pełnią, jak powiedziano: I błogosławieństwo Jahwe wypełni. I stąd napojenie potrzebujących[18].

Najpierw zasięgnięto rady u Pełni. Podobieństwo[19]: przypomina to króla, który chciał zbudować pałac[20] na mocnych skałach? W tym celu rozsadził skały i wyciosał bloki i trysnęło wielkie źródło wody żywej. Rzekł król: ponieważ mam źródło tryskającej wody, założę sad i będę się rozkoszował nim ja i cały świat[21]. Przypomina to [werset]: byłam przy nim uczennicą i byłam rozkoszami każdego dnia, igraszką przed jego obliczem przez cały czas (Przyp 8.30). Powiada Tora: „Tysiące lat byłam w łonie świętego Błogosławionego igraszką”[22], [tysiące lat] bo powiedziano: każdego dnia, a dzień Świętego Błogosławionego trwa tysiąc lat. Bo powiedziano: Ponieważ tysiące lat są w jego oczach jak dzień wczorajszy, który minął (Ps 90.4)[23]. Odtąd przez wszystkie czasy, bo powiedziano: "przez cały czas".

A reszta dla świata, ponieważ powiedziano: A wychwalanie moje tchnę ku Tobie (Iz 48.9)[24]. Co oznacza: wychwalanie moje? Bo napisano: Wychwalanie Dawida: wywyższę Cię (Ps 145.1). Skąd wychwalanie? Stąd, że  wywyższę Cię. A skąd "wywyższenie"? Stąd, „że pobłogosławię imię twoje na wieki wieków"[25].

 

6. Co oznacza „błogosławieństwo”? Podobieństwo: przypomina to króla[26], który zasadził drzewa w swoim ogrodzie i choć padają deszcze, on nawadnia go stale. Choć gleba jest wilgotna, powinien stale nawadniać i czerpać ze źródła. Jak powiedziano: Początkiem jest mądrość, bojaźń Jhvh. Powiedzie się dobrze wszystkim, którzy je łączą (Ps 111.10). I jeśli powiesz, że [Mądrość] jest niepełna, zobacz, co powiedziano [dalej]: Wychwalanie Jego trwa na wieki (Ps 111.11).

 

7. Usiadł rabbi Amorai i wyłożył: co oznacza werset: Bogosławieństwo Jhvh wypełni Morze i Południe posiądzie (Pwt 33.23). Tak powiedział Mojżesz: Jeśli będziesz postępował w zgodzie z jego prawami, posiądziesz Świat Ten i Świat Przychodzący[27]. Świat Przychodzący przypomina Morze, bowiem powiedziano: rozleglejszy jest od morza (Hi 11.9), a Świat Ten przypomina Południe, tak jak powiedziano: Ponieważ daje mi ziemię Negew (Joz 15.19), a według targumów to: "Ziemia Południa"[28].

 

8. I dalej, dlaczego Święty Błogosławiony dodał do imienia Abrahama he, a nie inną literę[29]? Dlatego, by wszelkie członki człowieka zasługiwały na życie w Świecie Przychodzącym, który przypomina morze. [He] wieńczy budowlę jak napisano: Bo na podobieństwo Elohim uczynił człowieka (Rdz 9.6). A wartość liczbowa [imienia] Abraham według gematrii wynosi 248, tyle ile liczba członków[30] człowieka.

 

9. Co [oznacza] słowo posiądzie[31]? [Oznacza, że] „resz-szin” jest w Nim. To znaczy, że istotą Świętego Błogosławionego jest ogarnianie, i to właśnie znaczy „resz-szin” „jod-he”. Przypomina to króla, który miał dwa skarby i jeden z nich ukrył. Po pewnym czasie rzekł do syna: bierz to, co znajduje się w obu tych skarbach. Syn powiedział: może [zdecydował tak,] by nie dać mi tego, co ukrył. Powiedział mu: bierz wszystko. Albowiem napisano: Morze i Południe posiądzie. Więc „jod-he” „res-szin”. I dane jest ci wszystko, abyś tylko strzegł moich dróg.

 

10. Rabbi Bun[32] powiada: co oznacza werset: Od wieczności zostałam namaszczona, od początku, poprzedzając ziemię (Przyp 8.23). Co oznacza od wieczności? To, że trzeba ukryć przed całym światem[33]. Tak jak napisano: Także wieczność dał w ich sercu (Koh 3.11). Nie czytaj „wieczność" lecz „jest ukryty”. Powiada tora: Ja byłam przed początkiem wieczności[34]. Dlatego powiedziano: Od wieczności zostałam namaszczona, od początku. Jeśli twierdzisz, że ziemia była przed nią, to patrz, co mówi Pismo: poprzedzając ziemię. A jak rozumiemy werset: Na początku stworzył Elohim niebo i ziemię (Rdz 1.1) Co znaczy stworzył? [Najpierw] stworzył wszystko, co potrzebne, później Elohim oraz – jak napisano na końcu – niebo i ziemię.

Przekład z hebrajskiego i opracowanie:
Wojciech Brojer, Jan Doktór i Bohdan Kos


 

[1] Nechumia ben ha-Kana – tanaita (II poł. I), uczeń Johanana ben Zakaja, często występuje w dialogu z Eliezerem ben Hyrkanem. Tradycja przypisuje mu autorstwo wielu dzieł mistycznych, m. in. Sefer-ha-bahir (EJ)

[2] or bahir – słowa, od których pochodzi tytuł całej księgi. Rabbi Nachunia rozumie tę frazę jako „światło jasności”, jednak z kontekstu wynika, że światło to jest niewidoczne, światło zaciemnione (ukryte), lumen obscurus

[3] Ps 18.12

[4] SJ

[5] cytat zawiera obietnicę eschatologiczną, że w przyszłości Bóg sprawi, iż noc zajaśnieje, a ciemność będzie tym samym, co jasność.

Problemy: czas eschatologiczny

                 Bóg sprawcą – teologia łaski

[6] Baruchja – nie występuje w EJ

[7] Nachmanides w komentarzu do bereszit 1.1 cytuje cały akapit, nazywając Bahir Midrasz Nachunii ben Ha-Kana. Odwołuje się do kontekstu Izajasza 34.11, czego nie ma w Bahirze. Egzegeza Rdz 1.2 jako procesu. Vav w znaczeniu następstwa czasowego. Ziemia została stworzona jako „tohu”, potem stała się „bohu”. „Tohu – miejsce (maqôm), które stało się „bohu” – miejscem wypełnionym, rzeczywistością (ono w nim). Por. SJ 2.5

[8] Częsty motyw w komentarzu do Bereszit rabiego Bachjja ben Aszer (1291).dosłowny cytat w Sefer Sza`are cedeq – pierwsza brama.

[9] „Bojaźń Jahwe” (Ps 111.1) i „i posiądzie południe” – nadmiarowe.

[10] 1 Krl 5.26

[11] Formuła występuje w Tosefcie (6), Talmudzie bab. (27), jeroz. Ulubiona Rasziego

[12]                 Bereszit                                    syn

                                    Ps

Bet                                 chochma=wesele

  Tora =morze              Salomon             

                 Beracha                                 córka

Problemy: narodziny dualizmu stwórczego

                eksterioryzacja świata

                uwolnienie woli: „rób z niż co chcesz”

[13] beracha pochodzi od baruch hu, a nie od berech.  baruch hu – modlitewne wyrażenie odnoszące się do Boga

[14] maszal le-ma ha-dawar dôme, dosł. „do czego rzecz ta jest podobna” – formuła wprowadzająca element hagadyczny, bardzo popularna w całej literaturze judaistycznej, zwłaszcza w midraszach. Otwiera ona przypowieść, której bohaterem najczęściej jest król jako figura Boga. Zob. też niżej: przyp. 19.

[15] Słowa Izajasza są odpowiednikiem pytania pierwszego i pośredniego, o dom króla, a nie o oblicze króla.

[16] „złoży przysięgę ...” - nadmiarowe

[17] Rechumaj – takie imię nosiło 3 amoraitów babilońskich: (1) – uczony z poł. IV w., uczeń Raw i Abbaje; (2) – głowa akademii w Pumbedita (443-456); (3) – jeden z pierwszych saworaitów (pierwszych komentatorów potalmudycznych) (zm. 505 r.), którego komentarze włączono później do Talmudu.

[18] W niektórych rękopisach, m. in. u Kaplana, pojawia się wtrącenie: „Co to jest Pełnia? Komentarz (perusz)”

[19] Formuła wprowadzająca hagadę (przyp. 14) wyrażona jest w postaci skrótu mem-lamed-he-dalet. Skrót ten występuje w starej literaturze midraszowej, zwłaszcza w Tana rabbi Elijahu oraz (rzadziej) w pismach talmudycznych, np.: ‘Awot de-rabbi Natan, c. 16; Talmud Babiloński, tr. ‘Awoda zara 47b; komentarze Bachiji do Księgi Wyjścia, c. 15, v. 26 oraz c. 20, v. 14.

[20] Pałac

[21] przypowieść dotyczy rozszerzenia błogosławieństwa (przestrzennie).

[22] Przyp . Słowa „każdego dnia” zatąpiono przez „tysiące lat”. Por. Hagada z  Bereszit Rabba  I 26.8

[23] Ustęp ten przedstawia poszerzenie Błogosławieństwa w ujęciu czasowym, nie przestrzennym.

[24] „Psalm” tłumaczymy jako „wychwalanie”. Obraz stworzenia świata.

[25] To samo zdanie znajduje się w Midrasz tehilim 1 oraz w Sefer ‘awodat ha-kodesz, c. 1, v.21.

[26] Po raz pierwszy pojawia się topiczne wyrażenie wprowadzające przypowieść królewską (maszal le-maszal ha-dome le-melech) pojawiające się w starej literaturze: ‘awot de-Rabbi Natan, c. 16; Talmud Babiloński tr. ‘awoda zara 47b; Bachjia, Komentarz do Księgi Wyjścia, c. 15, v. 26 oraz c. 20, v. 14

[27] Podobne słowa przypisywane Mojżeszowi przytacza Nachmanides (kom. do Ks. Powtórzonego Prawa c.33, v. 23), ale w odniesieniu tylko do Świata Przychodzącego.

[28] Por. Targum Jonatana do Jr 49.2 oraz do 1 Krn 1.45

[29] Por. Rdz 17.5.

[30] `abrjim - „członki ciała” mają ten sam rdzeń co Abraham z „jod” zmienionym na „he”.

[31] Jirsza: jod-resz-szin-he. Jest to rozumiane jako istnienie „resz-szin” wewnątrz skróconego imienia Boga: „jod-he”.

[32] Amoraita, koniec III w. Jeden z głównych autorytetów w Talmudzie Jerozolimskim. Pojawia się również w Midrasz rabba

[33] Wywód oparty na grze trzech słów o tym samym rdzeniu: `olam – eon, wieczność, świat; he`alim – ukryć; `alma' – świat.

[34] Odwołanie się do tradycji pozabiblijnej. Cytowana w Sefer awodat ha-kodesz z powołaniem na Midrasz rabbiego Nechunii ben ha-Kana.

46. Pewien wers powiada: Nagiął niebiosa i zstąpił i mgła była pod jego stopami (2 Sm 22.10), a inny wers mówi: I zstąpił Jahwe na górę Synaj, na jej szczyt (Ex 19.20). A jeszcze inny wers powiada: Bo z niebios rozmawiałem z wami (Ex 20.22). Jak to należy rozumieć? Jego wielki ogień był na ziemi i to jest głos pierwszy. Pozostałe zaś głosy były w niebiosach, tak jak napisano: Z niebios pozwolił ci słyszeć swój głos, by cię pouczyć, na ziemi dał ci swój ogień ogromny i słyszałeś jego słowa spośród ognia (Pwt 4.36). Co to jest to ogromne i skąd jest? Mowa wychodzi z wnętrza ognia. Jak powiedziano: i słyszałeś jego słowa spośród ognia.

 

47. Co znaczy: A obrazu nie widzieliście, tylko głos (Pwt. 4.12)? Podobnie powiedział Mojżesz do Izraela: Bo nie widzieliście całego obrazu (Pwt. 4.15). Obraz, ale nie cały obraz. Przypomina to króla, który przyodziany w białe szaty panuje nad poddanymi. Żeby wzbudzić respekt dla królestwa nie wystarczy, że oglądają jego szaty. Nawet, gdy król jest daleko, słyszą jego głos. A czyż mogą widzieć jego krtań? Powiadasz: nie. A zatem rozumiesz, że widzieli obraz, ale nie cały obraz. I taki jest sens słów: A obrazu nie widzieliście tylko głos I napisano: głos słów słyszycie.

 

48. Pewien wers powiada: I cały lud słyszał głosy (Wj 20,18). Inny wers mówi: Głos słów słyszycie. Jak to? Najpierw widzieli głosy. Ale co widzieli? Siedem głosów, o których mówił Dawid. A w końcu usłyszeli mowę wyłaniającą się z nich wszystkich. Jest tradycja, że dziesięć. Nasi mistrzowie[1] powiadali, że wszelka mowa zawarta jest w jednym słowie. Tak, wszelka mowa zawarta jest w jednym słowie. Było siedem mów siedmiu głosów. A o trzech wyliczeniach powiedziano: Głos słów słyszeliście, ale obrazu nie widzieliście, a tylko głos (Pwt 4.12). Z tego należy wnosić, że wszystkie mowy zawarte są w jednym słowie, by Izrael nie zbłądził mówiąc: „ktoś Mu pomógł, może któryś z aniołów, bo sam Jego głos nie mógł być tak mocny”. Dlatego powtórzył je i połączył.

 

49. A poza tym, aby nie mówiono: „A te dziesięć wypowiedzi pochodzi od dziesięciu królów. Przecież nie mogliby mówić jednymi ustami”. A napisano: bejah Ja i zasada wszystkich dziesięciu. A czym jest dziesięciu królów, siedem głosów i trzy mowy? Co to są mowy? Jahwe wzbudził twoją mowę (Pwt 26.18). Które są te trzy [mowy]? Tak jak napisano: Początkiem mądrości [jest] szukanie mądrości, a we wszystkich swoich poszukiwaniach – szukaj rozumienia[2] (Przyp. 4.7). Powiedziano też: Dusza Szaddaja daje wgląd[3] w nie (Hi 32.8). A dusza Szadaja jest tym wglądem w nie. Co to jest ta trzecia? Tak jak powiedział pewien starzec do pewnego dziecka lejah: Nie badaj tego, co cię zadziwia, nie tłumacz tego, co dla ciebie cudowne i nie zgłębiaj tego, co przed tobą zakryte, staraj się zrozumieć własne dziedzictwo, bo nie ma dla ciebie udziału w tajemnicach (Syr. 3.21-2)

 

50. Nauka: Chwałą Boga jest ukrywanie słowa (Przyp 25.2) Jakiego słowa? Tak jak napisano: Początkiem Twego słowa jest prawda (Ps 119.160). A chwałą królów jest badanie słowa (Przyp. 25.2). Jakiego słowa? Tak jak napisano: Słowo mówione na jego kołach (Przyp. 25.11). Nie czytaj „Jego kołach” (’õfanav), lecz „Jego sposoby” (’ofnav)[4]

 

51. Zapytali uczniowie rabiego Baruchię: Czy chcesz posłuchać naszych wykładni? Nie dał im zgody. Pewnego razu zgodził się. A zrobił to, by sprawdzić, jaki jest stan ich dusz. Pewnego dnia badał ich i rzekł do nich: dajcie mi posłuchać mądrości waszych. Otworzyli i powiedzieli: Bereszit (Rdz. 1.1) to jedno, a zniknie sprzed mego oblicza tchnienie i dusze[5] przeze Mnie uczynione (Iz 57.16) [to drugie]. [Odpowiedział] Strumień Elohim napełnił wody (Ps 65.10) Co znaczy strumień? Uczyli nasi mistrzowie, że wziął Wody Bereszit i podzielił je. Połowę dał na sklepienie, a połowę Oceanowi[6]. I to właśnie znaczy: Strumień Elohim napełnił wody. I przez to człowiek uczy się Tory. Tak jak napisano: Nuże wszyscy spragnieni idźcie ku wodzie, a kto nie ma srebra, niechaj idzie, nasyci się i je. (Iż 55.1). Idźcie do Niego, aokaże wam łaskę, nasyćcie się i jedzcie.

 

52. Inne tłumaczenie: Wy, którzy nie macie srebra, idzcie do Niego, bo przy nim[7] jest srebro. Tak jak napisano: Mam srebro i mam złoto (Ag 2.8). Co to znaczy: Mam srebro i mam złoto? Podobieństwo: przypomina to króla, który miał dwa skarbce, jeden ze srebrem, drugi ze złotem. Po prawicy położył ze srebrem, po lewicy - ze złotem. Powiedział: Ten będzie przeznaczony do łatwego wydawania. Czyni swoje sprawy z przyjemnością, troszczy się o biednych i kieruje nimi ze spokojem. I to właśnie znaczy A Twoja prawica, Jahve, jest wspaniałą siłą (Wj 15.6). Jeśli raduje się swoją częścią, to dobrze, a jeśli nie: Twoja prawica, Jahve, rozbija wroga (Wj 15.6). A co to znaczy: twoja prawica, Panie, rozbija wroga? Powiedział do nich: To jest złoto. Tak jak napisano: Mam srebro i mam złoto.

 

53. Dlaczego nazwane zostało „złoto” (za-ha-b)? Bo zawarte są w nim trzy miary: pamięć[8] – i to jest „zajn”, dusza[9] – i to jest he[10], bo pięć jest jej imion: ruach, haja, jechida, nefesz, neszama. Czemu służy to he? Ona jest tronem dla zajn. Jak napisano: Bo nad wysokim czuwa wyższy (Koh 5.7) A bet? Ono jest istnieniem tego wszystkiego, tak jak napisano: bet początek stworzył.

 

54. Czemu ono tutaj służy[11]? Podobieństwo: przypomina to króla, który miał córkę[12] dobrą, miłą, piękną i doskonałą. Wydawał ją za królewskiego syna. Więc ubrał ją, ukoronował, przyozdobił i dał ją mu z wielkim posagiem. Czy może król mieszkać poza swoim domem[13]? Odpowiesz: nie. A czy może mieszkać stale z nią? Odpowiesz: nie. Więc co? Uczynił okno między nią a sobą. I za każdym razem, kiedy potrzebuje ona swego ojca, albo ojciec potrzebuje córkę, spotykają w oknie. I to właśnie znaczy [werset]: Cała chwała córy (domu, bet) królewskiej jest w jej wnętrzu, a szata jej przetykana jest złotem (Ps 45.14).

 

55. Czym jest bet napisana na końcu [słowa zahab]? Przez mądrość zbuduje bet[14] (Prz 24.3). Nie powiedziano: „został zbudowany”, lecz „zbuduje”. W przyszłości Święty Błogosławiony zbuduje ją i przyozdobi dwa[15] tysiące razy lepiej niż czynił to dotąd.

Jak nauczano[16]: „Dlaczego Tora zaczyna się od bet?” Bo napisano: Przy jego boku trwałam wiernie, byłam rozkoszą[17] dzień po dniu (Prz 8.30) [a więc] przez dwa tysiące lat, tak iż ona jest początkiem. Dwa i pismo dodaje: siedem? tak jak napisano: A światło księżyca będzie jak światło słońca, a światło słońca będzie siedmiokrotne (Iz 30.26).

Dlatego nauczano: tak jak słońce siedmiokrotne, tak księżyc siedmiokrotne, mając na myśli tysiące.

 

56. Powiedział do nich: Dotąd pięć, a co odtąd? Powiedział do nich: Wyjaśnię, Początkiem jest złoto. Co to jest złoto? Poucza, że z niego wywodzi się surowość (din). Jeśli zboczysz w swoich słowach na prawo lub lewo wystrzegaj się (nizhar – być ostrożnym od zahar – błyszczeć).

 

57. Co oznacza werset: Światło księżyca będzie jak światło słońca, a światło słońca będzie siedmiokrotnie jak światło siedmiu tych dni (Iz 30,26). Czy „te dni” [oznaczają zwykłe] dni, czy też są to dni, o których napisano: Ponieważ w sześć dni uczynił Jahve etc (Wj 31,17). Powiedział mu jego towarzysz: otrzymałem[18] [przekaz] z pism, że owe sześć dni [które] uczynił Pan, to sześć pięknych naczyń [które[ uczynił Święty Błogosławiony. Które to są ? – Niebo i ziemię ... (Rdz. 1, 1) – Ale jest ich siedem. – Bo napisano także: a dnia siódmego spoczął i wytchnął (Wj 31.17). Co to znaczy wytchnął? [Ten wers] uczy, że dzień szabatu podtrzymuje [przy życiu] wszystkie istoty [tchnienia] i dlatego napisano wy-tchnął.

 

58. Inna wykładnia uczy, że stamtąd wylatują dusze, tak jak powiedziano: wy-tchnął i to do tysięcznego pokolenia; tak jak powiedziano słowo dał do tysięcznego pokolenia (Ps 105.8). Łączy się ono z tym co zawarł z Abrahamem. A co zawarł? Zawarł przymierze między dziesięcioma palcami rąk jego i dziesięcioma palcami nóg jego[19]. Abraham zawstydził się. Rzekł do niego Święty Błogosławiony: Ja jestem Moim przymierzem z tobą i przez nie będziesz ojcem mnóstwa narodów.

 

59. A co to są niebiosa (szamajim)? [Nazwa ta] uczy nas, że Święty Błogosławiony rozgraniczył ogień i wodę i zderzył je ze sobą i uczynił z nich początek dla swoich rzeczy[20]. Tak jak napisano: Początkiem rzeczy Twojej – prawda (Ps 119.160). Dlatego napisano: niebiosa, [to znaczy] tam jest woda (szam majim), [a także] ogień i woda (‘esz wemajim). Powiedział mu: dotąd czyni pokój na wysokościach; dał między nimi pokój i miłość i niechaj da więc pokój i miłość między nami.

 

60. I jeszcze powiedziano: siedem razy dziennie wychwalam cię z powodu sprawiedliwych wyroków Twoich (Ps 119. 164). Zapytali go: co to znaczy. Odpowiedział im: nie wsłuchiwaliście się dokładnie w moje słowa. Wyjdźcie, wsłuchajcie się w nie, a znajdziecie

 

61. Zapytali go: czym jest „cade”? Powiedział im: cade to nun i jod. Stanowią parę nun – jod. I to właśnie znaczy sprawiedliwy (cadik) jest podstawą świata (Przyp. 10.25).

 

62. Zapytali go, co znaczy werset: I wziął go na Pole Oczekiwań (Lb 23.14). Co to jest Pole Oczekiwań? – Jak napisano: Przyjdź ukochany, wyjdźmy w pole (Pnp 7.12) Co znaczy w pole (ha-sadeh). Nie czytaj w pole lecz w pieśń (haszirah)[21]. Co to znaczy pieśń? – Odpowiedzial im: To jest Serce Świętego Błogosławionego: Przyjdź ukochany, wyjdźmy w pole wędrować, a nie zatrzymam się w żadnym miejscu.

 

63. Czym jest Jego Serce? Powiedział im: Potem Ben Zoma pozostał na zewnątrz i ty [byłeś] razem z nimi[22]. Serce to trzydzieści dwa, które są ukryte i przez nie został stworzony świat. Czym jest 32. Powiedział im: 32 ścieżki. Podobne jest do króla, który w komnatach komnat, a tych komnat było 32. A do każdej komnaty była ścieżka. Czyż przystoi temu królowi prowadzić wszystkich tymi ścieżkami? Odpowiesz nie. Czyż przystoi mu ujawniać perły i hafty i skarby i kosztowności. Przyznasz, że nie. Cóż więc uczynił? Przywołał córkę i ukrył ścieżki w niej i jej stroju. Ten, który chce wejść do środka musi spoglądać na nią. Wydał ją za króla. Dał ją mu w prezencie. Król z miłości do niej nazywa ją czasami siostrą, ponieważ pochodzą z tego samego miejsca, a czasami córką swoją, ponieważ jest jego córką, a niekiedy nazywa ją swoją matką.

 

64. I jeszcze: nie ma sądu tam, gdzie nie ma mądrości, bowiem powiedziano: I dał Jahwe mądrość Salomonowi (1Krl 5.26). I potem wydał sprawiedliwy wyrok, bowiem powiedziano: I usłyszał cały Izrael wyrok, który wydał król i oddali cześć królowi bo zobaczyli, że mądrość Elohim jest w nim, by wydawał wyroki (1Krl 3.28).

 

 65. A cóż to za mądrość dał Święty Błogosławiony Salomonowi? Salomon wynosi[23] imię Świętego Błogosławionego. Tak jak powiadali (amrinan): Każde „Salomon” w Pieśni nad Pieśniami jest święte za wyjątkiem jednego. Powiedział Święty Błogosławiony; ponieważ twoje imię jest jak imię mojej chwały, wydam za ciebie moją córkę. I została wydana, dana mu w prezencie, tak jak napisano: Jahwe dał Salomonowi mądrość (1Krl 5.26) lecz nie wyjaśniono tam tego. A gdzie wyjaśniono? Tam gdzie powiedziano: i zobaczyli przy nim mądrość Elohim do wydawania wyroków (1Krl 3.28). Było powiedziane: Ta mądrość, która została mu dana, to Elohim i ona była z nim w jego komnacie i ona była przy nim do wydawania wyroków. Co znaczy wydawanie wyroków, jak nie to, że przez cały czas, gdy człowiek wydaje wyroki, jest w nim mądrość Elohim. To jego pomoc i zbliżenie albo oddalenie i oskarżenie. Tak jak napisano: Gniew jest Mną, oskarżę was (Kpł 26.28).

 

66. I powiedział rabbi Rachumaj: co oznaczają słowa: Gniew jest Mną, jak nie Świętego Błogosławionego, który powiedział: oskarżę was. Kneset Isra’el[24] powiada: Nie sądźcie, że ja proszę o zmiłowanie nad wami, bo także ja[25] będę was oskarżał. Nie tylko jestem panem sądu, ale także ja będę was oskarżał

 

67. Co znaczy: siedem nad waszymi grzechami (Kpł 26.28), jak nie to, co zgromadzenie Izraela powiedziało: „ukarzę was”... także ja i was. Ponieważ powiedziano w nich (Psalmach) „siedem razy dziennie wysławiam Cię” (Ps119.164). Przyłączyło się do niego (Zgromadzenia) i odpowiedziało słowami: nas też jest siedem, chociaż jest wśród nas ktoś, kto obraca się i kto ustanowiony jest nad zasługą i dobrem. Także my obrócimy się i będziemy oskarżać. Dlaczego? Z powodu waszych grzechów. Jeśli wy powrócicie do mnie, ja powrócę do was, jak napisano: nawróćcie się do Mnie, a Ja wrócę do was (Mal 3.7). Napisano: wrócę [nie r. męski lecz r. żeński] do was – [Będę] z wami. I wszyscy będziemy prosić Króla o zmiłowanie. A co powiada Król? Powróćcie odstępcy, a uleczę was z waszego odstępstwa (Jr 3.22) Wróćcie i spowodujcie powrót (Ez 18,30) Co znaczy: Wróćcie i spowodujcie powrót? Wróćcie i proście tych siedem, a wrócą z wami. Dlatego napisano: spowodujcie powrót tych, którzy mówią: siedem nad waszymi grzechami[26].

Przekład z hebrajskiego i opracowanie:
Wojciech Brojer, Jan Doktór i Bohdan Kos
 

Przypisy

 

[1] rabbanan.

[2] Bina.

[3] Tewina.

[4] Tana’ – formuła, którą rozpoczyna się często wypowiedzi tannaitów.

[5] Neszama.

[6] Bejam okijanos (grecki).

[7] ’eclo, por. ‘acilut – pierwsa emanacja, przy Bogu.

[8] zacher.

[9] neszama.

[10] he oznacza liczbę pięć.

[11] Zapewne pytanie odnosi się do „bet”.

[12] bat.

[13] bet.

[14]Wszystkie wyrazy tego zdania zaczynają się od „bet”.W kanonicznym tłumaczeniu chodzi o budowę domu = bet.

[15] bet jest znakiem liczby 2.

[16] amrinan odróżnione jest od amru, choć oba trzeba tłumaczyć jako „rozważali”. Może to sugerować, że „amrinan” odnosi się do tradycji amoraitów, bez odniesienia do konkretnego, imiennego autorytetu.

[17] ulubieniec, faworyt, później, w ks. Mądrości – mistrzyni, por. von Rad, s. 350.

[18] kabalti po raz pierwszy pojawia się klasyczny termin ezoteryczny oznaczający wtajemniczenie.

[19] por. SJ 6.4; por też SJ 1.3.

[20] Dawar oznacza również „słowo”.

[21] Zmiana lekcji oparta na podobieństwie liter „dalet” i „resz” oraz identyczności „s” i „sz”.

[22] Chagiga 15a. Opowieść o 4 mędrcach, którzy weszli do raju. Symon ben Zoma zwariował, Szymon ben Azaj umarł, Elisza ben Awuja został heretykiem, a tylko Ben Akiwa wrócił bez uszczerbku Por. Szir ha-Szirim Rabba III 11. Zohar I 156b.

[23] nasa’ – nosić, wynosić (wysławiać: także w II przykazaniu), wydawać za mąż.

[24] W późniejszej kabale także określenie Szechiny.

[25] Gniew jest Mną (’af ’ani) oznacza też także Ja i r. Rachumaj proponuje „Ja” odnieść do Kneset Isra’el.

[26] Zamiast „siedem z powodu waszych grzechów”.

68. Zapytali uczniowie rabiego Rachumaja: Jak należy rozumieć tytuł: Modlitwa proroka Habakuka na wzór lamentacji[1]. Jako modlitwę czy psalm?

Każdy, kto odwraca swe serce od spraw świata i kontempluje wizję merkawy[2], zostaje przyjęty przed oblicze Świętego Błogosławionego, tak jakby modlił się przez cały czas. Dlatego powiedziano modlitwa.

A co znaczą lamentacje?

Napisano: W miłości do niego zawsze błądź[3].

Co to znaczy?

Wizja merkawy. Napisano: Jhvh, usłyszałem Twe wezwanie, ogarnęła mnie bojaźń[4].

 

69. Inna wykładnia. Co znaczy werset: Jhvh, usłyszałem Twe wezwanie, ogarnęła mnie bojaźń etc. Dlaczego po słowach: usłyszałem Twe wezwanie powiedział: ogarnęła mnie bojaźń, a nie powiedział: ogarnęła mnie bojaźń po słowach: jeszcze za naszych dni[5]. Oznacza to: ogarnęła mnie bojaźń [przez] Twe wezwanie. A co oznacza: Twe wezwanie? Oznacza moment wysłuchania. Pytanie: usłyszałem czy: zrozumiałem, tak jak napisano: Lud, który nie usłyszy swojego języka[6].

 

70. Dlaczego powiedział: ogarnęła mnie bojaźń?

Z powodu podobieństwa ucha do [litery] alef, a alef jest nie tylko początkiem, lecz także przyczyną wszystkich znaków. Alef przypomina też mózg.

Czym jest alef?

Tak jak chcąc wymówić alef, musisz otworzyć swoje usta, tak myśl, którą myślisz [musisz skierować] ku nieskończoności[7] i doskonałości. Od alef wychodzą wszystkie znaki. Czyż nie widzisz, że ona stoi u ich początku?

Powiada się przecież: Jhvh u ich początku[8]. Uważamy to za ustalone, że całe Imię pisane przez jod, he, vav, he połączone[9] [ze sobą oznacza] Świętego Błogosławionego i jest uświęcone w Świętości.

A co znaczy: w Świętości?

W Pałacu Świętości[10].

A gdzie jest Pałac Świętości?

Powiada się, [że jest] w myśli.

I to jest właśnie alef. I taki jest sens wersetu: Jhvh, usłyszałem Twe wezwanie, ogarnęła mnie bojaźń.

 

71. I tak powiedział Habakuk: Modliłem się, wiedziałem, że modlitwa została przyjęta z rozkoszą, także ja rozkoszowałem się, ale gdy doszedłem do pewnego miejsca i pojąłem[11] Twe wezwanie, ogarnęła mnie bojaźń, a mimo to [dodał]: Jhvh, ożyw dzieło Swoje jeszcze za naszych dni [12] w Twojej jedności[13]. Przypowieść: przypomina to króla, mistrza cudownego i ukrytego[14], który wchodząc do swego pałacu zakazał zwracania się do niego z prośbami. Dlatego proszący będzie się bał, aby król nie dowiedział się, że on łamie jego przykazanie. I dlatego [Habakuk] powiedział: ogarnęła mnie bojaźń, Jhvh, ożyw dzieło Swoje jeszcze za naszych dni. Tak powiedział Habakuk: Ponieważ Imię Twoje w Tobie, a w Tobie Imię Twoje[15], to ożyw dzieło Swoje jeszcze za naszych dni. I tak niech będzie na wieczność.

 

72. Inna wykładnia [słów] ożyw dzieło Swoje jeszcze za naszych dni[16]. Podobieństwo: przypomina to króla, który miał kosztowną perłę[17], wspaniałość jego królestwa. W chwilach radości, tulił ją, całował, wkładał na swoją głowę i kochał ją. Powiedział Habakuk: „choć aniołowie są z Tobą, [to przecież] ta wspaniała perła jest w Twoim świecie”[18] i dlatego: jeszcze za naszych dni.

Co oznacza owe dni?

Bo powiedziano: Powiedział Bóg: niech stanie się światło[19]. A nie ma światła, które nie byłoby dniem, jak napisano: Wielkie światło, aby rządziło dniem i małe światło, aby rządziło nocą[20]. A owe lata są od dni. I to właśnie znaczy ożyw jeszcze za naszych dni – w perle odnawiają się lata.

 

73. Napisano: ze wschodu przywiodę nasienie twoje[21]. Słońce wschodzi na wschodzie, a ty powiedziałeś, że owa perła to dzień.

Ja powiedziałem tylko, że stał się wieczór i stał się poranek, dzień[22]. I to właśnie znaczy W [ciągu] dnia uczynił Jhvh Elohim ziemię i niebo[23].

 

74. Napisano: Ciemność jest Jego ukryciem. Otoczył się szałasem ciemności wód i obłokami niebios[24].

Odpowiedział: napisano Niebiosa ześlą sprawiedliwość[25]. A sprawiedliwość jest zasadą sądu w świecie[26]. Jak powiedziano: Sprawiedliwości, sprawiedliwości chciej i zaraz dalej: abyś żył i abyś posiadł ziemię[27]. Jeśli sam siebie osądzisz, będziesz żył, a jeśli nie, wtedy On osądzi ciebie i wypełni się to wbrew twojej woli.

 

75. Co [znaczy] sprawiedliwości, sprawiedliwości [chciej], powtórzone dwukrotnie.

 Odpowiedział: wszak napisano: Z blasku naprzeciw Niego[28]. Pierwsza sprawiedliwość jest sprawiedliwością dotykalną i to jest Szechina[29]. Tak jak napisano: Sprawiedliwość spędzi noc w niej[30].

A czym jest druga sprawiedliwość?

Ta sprawiedliwość to sprawiedliwość, która napawa lękiem[31] [nawet] sprawiedliwych.

A czy ta sprawiedliwość to [to samo co] prawość[32], czy nie?

Odpowiedział: nie! I taki jest sens wersetu: I przywdział prawość jak pancerz[33]. A ta sprawiedliwość jest hełmem zbawienia na Jego głowie[34]. A Jego głowa to nic innego, jak prawda. Tak jak powiedziano: Głową Twego słowa jest Prawda[35]. A nie ma wszak innej prawdy jak spełnienie[36]. Przecież powiedziano: Bowiem będzie spełnienie i prawda w dniu moim[37]. Czy może człowiek tak mówić, czy też raczej tak, jak mówił Ezechiasz: „ten przymiot, który dałeś Dawidowi, memu ojcu, jest połową dni”[38]. A [drugą] połową jest spełnienie i prawda. Dlatego wspomniał dni i wspomniał spełnienie i prawdę, a w dniu moim oznacza, że wszystko jest jednym, tak jak napisano: spełnienie oraz Nastał wieczór, nastał poranek, dzień jeden[39]. Tak jak dzień jest spełnieniem, tak on [Ezechiasz] poszukiwał spełnienia. Powiedziano: będzie spełnienie i prawda w dniu moim[40], przez ten przymiot, którą dałeś Dawidowi, memu ojcu. Napisano: A tron Jego jak słońce naprzeciw Niego[41].

 

76. A co [znaczy]: jeszcze za naszych dni dasz poznać[42].

Tak powiedział: Wiedziałem, że jesteś Świętym Bogiem[43], tak jak napisano: Któż jest jak Ty wspaniały w świętości[44]. Świętość jest w Tobie, a Ty w świętości, a mimo to jeszcze za naszych dni dasz poznać.

A co znaczy: dasz poznać?

Zmiłujesz się. Tak jak powiedziano: I zobaczył Elohim synów Izraela i poznał Elohim[45]. Podobieństwo: przypomina to króla, który miał piękną żonę. Doczekał się z niej synów, kochał ich i wywyższał. Gdy jednak zeszli na złą drogę, [król] znienawidził ich i ich matkę. Matka poszła do nich i powiedziała: Synowie moi, dlaczego czynicie tak, że wasz ojciec nienawidzi mnie i was. Aż pożałowali i zaczęli być znowu powolni ojcu. Zobaczył to ojciec, pokochał ich, jak na początku i wspominał ich matkę. I to właśnie znaczy: I zobaczył Elohim ... etc, i poznał ... etc. I napisano: jeszcze za naszych dni dasz poznać.

 

77. Co [znaczy]: W gniewie pamiętaj o miłości[46]?

To znaczy, że w czasie, gdy synowie grzeszą przeciwko Tobie i gniewasz się na nich, pamiętaj o miłości.

A co znaczy: pamiętaj o miłości?

To samo, co powiedział [Dawid]: Będę Cię miłował, Jhvh, mocy moja[47]. Przeto dałeś mu atrybut, którym jest Szechina Izraela[48]. Pamiętaj więc o swoim synu, który ją odziedziczył, i daj ją mu, tak jak napisano: I dał Pan mądrość Salomonowi[49]. I pamiętaj o ojcu ich, Abrahamie, tak jak napisano: Nasienie Abrahama, Mojego ukochanego[50]oraz jeszcze za naszych dni dasz poznać[51].

 

78. Skąd Abraham miał córkę?

Tak jak napisano: Jhvh pobłogosławił Abrahamowi we wszystkim[52]. I napisano: Wszystko, co zostało nazwane w Moim imieniu i ku Mojej chwale, stworzyłem, ukształtowałem, a także uczyniłem[53].

Czy błogosławieństwo[54] to było jego córką, czy nie było?

A jakże, było jego córką. Podobieństwo: przypomina to króla, który miał sługę doskonałego i bez skazy, wielokrotnie wypróbowanego. Rzekł król: co winienem dać memu słudze, albo co dla niego uczynić? Wyróżnię go, [posyłając] swemu najstarszemu bratu, aby doradzał mu, chronił go i szanował. Przebywał sługa u najstarszego brata i uczył się jego zasad[55]. Pokochał go bardzo ów brat i nazwał go swoim ukochanym. Tak jak napisano: Nasienie Abrahama, Mojego ukochanego[56]. Powiedział: co winienem mu dać, albo co dla niego uczynić? Oto uczyniłem piękne naczynie, pełne pięknych pereł, [które] nie ma sobie równego wśród skarbów królewskich. Dam mu je, bo zasłużył na nie. To właśnie znaczy: I Jhvh pobłogosławił Abrahamowi we wszystkim[57].

 

79. Inna wykładnia [wersetu] Jhvh, usłyszałem Twe wezwanie, ogarnęła mnie bojaźń[58] jest taka: zrozumiałem Twe wezwanie, ogarnęła mnie bojaźń. Co takiego zrozumiał, że ogarnęła go bojaźń? Czyżby zrozumiał myśl Świętego Błogosławionego? Przecież ona nie ma kresu, a człowiek, gdy myśli, zstępuje najwyżej ku końcowi świata. Natomiast ucho [jak myśl boska] nie ma kresu i nie daje się nasycić. Wszak napisano: nie nasycisz ucha słuchaniem[59].

Czym jest [litera] zajin w [słowie] ucho[60]? Jaki jest jego sens?

Ucho przypomina [literę] alef, a alef jest istotą dziesiątki[61]. Dlatego nie nasycisz ucha słuchaniem.

 

80. Co [oznacza] zajin wpisane w [słowo] ucho?

Powiada się, że każda [rzecz], którą Święty Błogosławiony wprowadził do świata [otrzyma] imię wedle swej natury. Tak jak napisano: I wszystko, co nazwie człowiek istotą żywą, [otrzyma] takie imię[62], to znaczy: takie ciało, czyli imię jest tożsame z ciałem. Tak jak napisano: Błogosławiona pamięć o sprawiedliwym, a imię złoczyńców sczeźnie[63].

Czy sczeźnie imię ich, czy ciało?

Tym bardziej ciało.

 

81. Jaki można dać przykład?

Na przykład korzeń[64], w którym [litera] szin przypomina korzeń drzewa, bo korzeń każdego drzewa jest rozgałęziony.

A po co jest drugie szin?

Żeby pouczyć cię, że jeśli weźmiesz gałąź drzewa i zasadzisz ją, przemieni się w korzeń.

A czym jest zajin?

Odpowiada liczbie dni tygodnia, aby ukazać, że każdy dzień ma swoją siłę.

Czemu dałeś [ten przykład]?

Aby pouczyć cię o korzeniach. Tak jak w uchu jest mądrość wielka i bezkresna, tak w innych członkach jest siła.

 

82. Co to są członki?

To siedem, które jest w człowieku, tak jak napisano: Na obraz Elohim uczynił człowieka[65] i napisano też na obraz Elohim stworzył go[66] we wszystkich jego członkach i we wszystkich częściach.

A [jednak] powiada się: Do czego podobna jest [litera] vav? Do: światło okrywające niczym szatą[67] i dlatego vav nie jest niczym innym, jak sześcioma krańcami [świata][68].

Powiedział im: [Ciało]obrzezania i jego kobiecy odpowiednik, o których myśli się jako o jednym. I dwie jego ręce – to trzy, i jego głowa i ciało – pięć, i dwie nogi – to siedem. A odpowiadają im ich siły w niebiosach, tak jak napisano: Jedno naprzeciw drugiego uczynił Bóg[69]. A to oznacza dni, gdyż sześć dni czynił Jhvh niebo i ziemię[70], a nie powiedziano “przez sześć dni”. Z tego trzeba brać naukę, że każdy dzień ma odpowiadającą mu siłę[71].

 

83. Czym jest [litera] nun?

Uczy cię to[72], że mózg jest korzeniem rdzenia kręgowego i stale czerpie z niego. Bez rdzenia kręgowego [mózg] nie mógłby istnieć, a bez mózgu nie mogłoby istnieć ciało. Bo każde ciało [jest] dla mózgu. I gdyby nie istniało ciało – nie istniałby mózg. Dlatego rdzeń kręgowy prowadzi z mózgu do całego ciała. I to jest nun zagięte. Ale jest [jeszcze] nun długie[73]. Nun długie zawsze spełnia słowo. Uczy cię to, że nun długie składa się z nun zagiętego i długiego, ale podstawą jest zagięte. Uczy cię to [dalej], że nun długie składa się z męskiego i żeńskiego.

 

84. Mem otwarte. Czym jest [litera] mem otwarte?

Składa się z męskiego i żeńskiego.

A czym mem zamknięte[74]?

Jest uczyniona od razu jako rodzaj łona[75].

[Ale] rabi Rachumaj powiadał, że łono jest jak [litera] ט[76]. Mówił, że jest jak ט od wewnątrz, a ja mówię, że jest jak ט z zewnątrz.

 

85. Ale czym jest mem?

Nie czytaj: mem, lecz: wody[77]: wody sławią życie, a łono jest wiecznie wilgotne. Dlaczego mem otwarte składa się z męskiego i żeńskiego, a zamknięte – tylko z męskiego? Uczy to cię, że istotą mem jest męskie, a otwarcie dodane jest z powodu żeńskiego.

Czy jest męskie, które nie rodzi przez otwarcie?

Nawet mem zamknięte nie rodzi inaczej, jak tylko przez otwarcie. Żeńskie rodzi przez otwarcie. Przeto mem jest i otwarte i zamknięte.

 

86. [Skoro tak, to] dlaczego mem obejmuje i otwarte i zamknięte?

Ponieważ powiada się: nie czytaj: mem, lecz: wody. Żeńskie jest zimne i dlatego potrzebuje być ogrzane przez męskie.

A dlaczego nun obejmuje i zagięte i długie?

Bo napisano: W obliczu słońca Jinôn Jego Imię[78]. [Jego Imię] z dwóch nun: nun zagiętego i długiego i musi być przez męskie i żeńskie.

 

87. Napisano: nie nasycisz ucha słuchaniem i napisano też: i nie nasycisz oka patrzeniem[79]. Uczy to, że oba czerpią z myśli.

 A czym jest myśl[80]?

Jest to król, którego potrzebuje wszystko, co zostało stworzone, świat w [bytach] wyższych i niższych.

 

 

Przekład z hebrajskiego i opracowanie:
Wojciech Brojer, Jan Doktór i Bohdan Kos
http://www.gnosis.art.pl/e_gnosis/ex_oriente_lux/sefer_ha_bahir_3.htm

Share this topic on FacebookShare this topic on GoogleShare this topic on MagnoliaShare this topic on TwitterShare this topic on Google buzz 

Zapisane

Wierzę w sens eksploracji i poznawania życia, kolekcjonowania wrażeń, wiedzy i doświadczeń. Tylko otwarty i swobodny umysł jest w stanie zrozumieć świat!

www.imaginarium.org.pl
Strony: 1   Do góry
  Drukuj  
 
Skocz do:  

Powered by SMF 1.1.21 | SMF © 2006-2009, Simple Machines
BlueSkies design by Bloc | XHTML | CSS